Co oznacza Emerytury Polaków po pracy w Skandynawii?
Polacy pracujący w Szwecji, Norwegii i innych krajach skandynawskich nabywają prawo do tamtejszych świadczeń emerytalnych. Oznacza to, że po zakończeniu kariery zawodowej mogą otrzymywać emeryturę zarówno z Polski, jak i z zagranicznego systemu, do którego przez lata opłacali składki.
Polskie prawo pozwala na łączenie źródeł świadczeń. Osoby z doświadczeniem zawodowym w Skandynawii mogą jednocześnie otrzymywać emeryturę z ZUS oraz z instytucji emerytalnych na północy Europy, co stanowi solidne zabezpieczenie finansowe, zwłaszcza dla tych, którzy pracowali poza granicami kraju.
Aby uzyskać prawo do skandynawskiej emerytury, należy spełnić określone wymogi:
- przepracować wymaganą liczbę lat,
- osiągnąć ustawowy wiek emerytalny,
- regularnie odprowadzać składki na ubezpieczenie społeczne.
Wymogi te różnią się w zależności od kraju, jednak regularne wpłacanie składek jest kluczowe w każdym przypadku.
Wysokość emerytury jest obliczana według zasad obowiązujących w danym państwie, z uwzględnieniem długości zatrudnienia, zgromadzonych składek oraz momentu przejścia na emeryturę. Często świadczenia ze Skandynawii są wyższe niż polskie, co stanowi ważne wsparcie finansowe na emeryturze.
Po powrocie do Polski można przekierować otrzymywaną emeryturę na konto bankowe w kraju. Realizacja tej czynności wymaga spełnienia formalności, jednak skandynawskie instytucje zazwyczaj sprawnie przeprowadzają takie procedury.
Istotnym elementem jest także dostęp do ochrony zdrowia. Emeryci uprawnieni do świadczeń w krajach skandynawskich mogą otrzymać dokument S1 (dawniej E-106 lub E-109), który potwierdza prawo do opieki zdrowotnej. To szczególnie ważne dla osób mieszkających w Polsce, a pobierających zagraniczną emeryturę.
Statystyki wskazują, że kobiety otrzymujące emerytury ze Skandynawii zwykle mają wyższe świadczenia niż te z Polski, co wynika z korzystniejszych warunków pracy i wyższych zarobków w tych krajach.
Dlaczego liczba Polaków ze Skandynawii lawinowo rośnie w kontekście emerytur?
W ciągu ostatniej dekady coraz więcej Polaków korzysta z emerytur wypłacanych ze Skandynawii. Ten dynamiczny wzrost łączy się zarówno z czynnikami gospodarczymi, jak i zmianami demograficznymi. Z danych ZUS wynika, że w 2022 roku odnotowano 28-procentowy wzrost liczby osób otrzymujących tego typu świadczenia w porównaniu do roku poprzedniego.
Najważniejszym powodem tego zjawiska jest masowa emigracja zarobkowa do krajów północy Europy – przede wszystkim Szwecji, Norwegii, Danii oraz Finlandii – która rozpoczęła się po przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej w 2004 roku. Polacy, którzy wtedy wyjechali w poszukiwaniu lepszych warunków pracy, obecnie osiągają wiek emerytalny, co skutkuje rosnącą liczbą wypłacanych świadczeń. Szacunki wskazują, że ponad 120 tysięcy osób z lat 2004–2010 nabyło uprawnienia do skandynawskich emerytur.
Ostatnie lata przyniosły również zmianę podejścia do pracy na północy – dla wielu osób pobyt ten przestał być krótkoterminową przygodą. Znaczna część emigrantów zdecydowała się zostać tam na ponad dekadę, dzięki czemu spełnili formalne wymogi większości nordyckich krajów, gdzie zazwyczaj konieczne jest minimum 3 do 5 lat odprowadzania składek.
Coraz częściej byli emigranci decydują się wrócić do Polski po zakończeniu aktywności zawodowej. Badania NBP pokazują, że prawie dwie trzecie Polaków pracujących w Skandynawii planuje spędzić emeryturę w kraju. Decyzję tę ułatwia przede wszystkim niższy koszt utrzymania w Polsce, który w zestawieniu z atrakcyjnymi świadczeniami zagranicznymi pozwala na komfortowe życie.
Wysokość emerytur ze Skandynawii jest tu kluczowa. Na przykład polski pracownik otrzymujący świadczenie z Norwegii może liczyć średnio na około 1200 euro miesięcznie, co przekłada się na ponad 5000 złotych – znacznie więcej niż przeciętna polska emerytura, sięgająca około 2800 zł.
Dodatkowym atutem jest swoboda łączenia świadczeń z kilku państw. Dzięki unijnym regulacjom okresy składkowe z różnych krajów sumują się, co oznacza, że Polacy mogą uzyskać prawo do emerytury nawet po krótkim zatrudnieniu w tych państwach. Według danych ZUS aż 78% osób pobierających emerytury z północy Europy pobiera także świadczenia z polskiego systemu.
| Rok | Liczba Polaków pobierających skandynawskie emerytury | Wzrost procentowy |
|---|---|---|
| 2015 | około 31 tysięcy | - |
| 2022 | ponad 85 tysięcy | 174% |
Korzystny system emerytalny i długość życia w krajach skandynawskich również odgrywają ważną rolę – polscy seniorzy mogą tam cieszyć się świadczeniami przez wiele lat. Na przykład w Szwecji dostępna jest elastyczność w wieku emerytalnym – możliwe jest zakończenie kariery już w wieku 61 lat i otrzymywanie emerytury przed 67. To istotna różnica wobec polskich standardów i silna motywacja do wyboru tego rozwiązania.
Jakie zasady działania mają emerytury w Szwecji i Norwegii dla Polaków?
Szwedzki system emerytalny dla Polaków opiera się na trzech częściach:
- gwarantowana emerytura (garantipension), przyznawana osobom o niskich dochodach, które spędziły w Szwecji co najmniej trzy lata,
- emerytura zależna od osiąganych zarobków (inkomstpension), na którą co miesiąc trafia 16% wynagrodzenia,
- premiepension – kapitałowa forma oszczędzania na starość, gdzie 2,5% wypłacanej pensji odkładane jest na indywidualne konto z możliwością samodzielnego zarządzania i inwestowania środków.
Aby nabyć prawo do emerytury w Szwecji, wystarczy trzyletni okres zatrudnienia. Wiek emerytalny jest elastyczny – decyzję o przejściu na świadczenie można podjąć między 62. a 68. rokiem życia, najczęściej jednak wybierany jest wiek 65 lat. Ostateczna wysokość świadczeń zależy od długości aktywności zawodowej oraz sumy uzyskanych zarobków.
Norweski system emerytalny składa się z dwóch segmentów:
- podstawowa emerytura (grunnpensjon), przysługująca osobom zatrudnionym w Norwegii przez co najmniej trzy lata,
- pełne świadczenie jest dostępne po czterdziestoletnim okresie zamieszkania,
- tilläggspensjon – część emerytury uzależniona od wysokości dochodów i stażu pracy.
W Norwegii standardowy wiek przejścia na emeryturę to 67 lat, jednak w wybranych przypadkach można to zrobić już po ukończeniu 62 lat, jeśli spełnia się określone warunki. Minimalny wymagany staż pracy to trzy lata, a pełne świadczenia przysługują po czterdziestu latach zatrudnienia.
Kluczową zasadą dla pracujących Polaków jest łączenie okresów ubezpieczenia. Jeżeli ktoś pracował zarówno w Polsce, jak i w Skandynawii, jego staż jest sumowany przy obliczaniu przyszłej emerytury. Dzięki temu nawet krótkotrwała praca w Szwecji lub Norwegii nie przepada, a po osiągnięciu wieku emerytalnego wypłacane są świadczenia proporcjonalne do przepracowanego czasu.
Świadczenia emerytalne z krajów skandynawskich podlegają opodatkowaniu wg zasad wynikających z międzynarodowych umów podatkowych. Zazwyczaj podatki płaci się w kraju zamieszkania, chyba że dwustronne przepisy wskazują inaczej.
Pracownicy zyskują także prawo do różnych form wsparcia socjalnego, takich jak:
- zasiłek chorobowy,
- zasiłek dla bezrobotnych,
- świadczenia rodzinne.
Te dodatkowe formy pomocy uzupełniają system emerytalny, a osoby zatrudnione sezonowo nabierają uprawnień proporcjonalnie do przepracowanego okresu.
Dostępne są także dobrowolne, dodatkowe programy emerytalne oferowane przez pracodawców. W Szwecji popularne są układy zbiorowe (tjänstepension), natomiast w Norwegii funkcjonują pracownicze systemy emerytalne (tjenestepensjon). Dzięki nim można liczyć na dodatkowe środki na starość, niezależne od państwowej emerytury.
Stan zgromadzonych oszczędności emerytalnych można sprawdzić online: Szwedzi korzystają z portalu Pensionsmyndigheten, natomiast Norwegowie z serwisu NAV. Ponadto, co roku przekazywane są informacje o stanie kont emerytalnych, co umożliwia bieżące monitorowanie i kontrolowanie przyszłych świadczeń.
Jak ZUS wspomaga Polaków w wypłacie emerytur za pracę w Skandynawii?
Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) wspiera osoby pracujące w krajach skandynawskich, pomagając im uzyskać emeryturę na podstawie przepisów unijnych i międzynarodowych umów dotyczących bezpieczeństwa socjalnego. Dzięki temu możliwa jest współpraca pomiędzy różnymi systemami emerytalnymi.
Kluczowym zadaniem ZUS jest obsługa osób pracujących zarówno w Polsce, jak i w Skandynawii. Instytucja przyjmuje wnioski od mieszkańców kraju i przesyła je zagranicznym partnerom. W 2022 roku wysłano ponad 14 tysięcy takich dokumentów, co oznacza wzrost o 23% względem roku poprzedniego.
ZUS łączy okresy zatrudnienia z Polski i krajów skandynawskich, co pozwala na uzyskanie świadczenia osobom, które samodzielnie nie spełniłyby wymaganego stażu – 20 lat dla kobiet lub 25 lat dla mężczyzn. Dla wielu emigrantów jest to bardzo cenna pomoc.
ZUS prowadzi punkty doradcze we wszystkich województwach, gdzie specjaliści:
- pomagają skompletować dokumenty,
- udzielają informacji o procedurach,
- tłumaczą wymagania obowiązujące w poszczególnych krajach Skandynawii.
W 2023 roku z ich wsparcia skorzystało ponad 8 tysięcy osób.
Procedura uzyskania emerytury skandynawskiej przez ZUS wygląda następująco:
- złożenie wniosku w oddziale ZUS,
- wypełnienie formularza E205PL, który potwierdza okresy zatrudnienia w Polsce,
- przekazanie dokumentów przez ZUS do instytucji skandynawskich,
- po otrzymaniu decyzji z zagranicy - ustalenie sposobu wypłaty świadczenia.
Polski urząd pełni też rolę pośrednika w kontaktach między emerytami a instytucjami skandynawskimi, szczególnie podczas corocznej weryfikacji prawa do świadczeń. Pomaga również w wypełnianiu i wysyłaniu zaświadczeń o życiu, które są regularnie wymagane przez zagraniczne fundusze emerytalne.
Dla osób planujących powrót do Polski po pracy w Skandynawii, ZUS wydaje dokument S1, który umożliwia korzystanie z krajowej opieki zdrowotnej mimo otrzymywania emerytury z zagranicy. W 2022 roku wydano ponad 6,5 tysiąca takich zaświadczeń.
Znaczącym udogodnieniem jest platforma elektroniczna PUE, która pozwala osobom pobierającym emerytury na:
- monitorowanie swoich spraw,
- kontakt z urzędnikami,
- korzystanie ze specjalnego modułu dotyczącego emerytur zagranicznych, dostępnego od 2021 roku,
- usprawnienie i przyspieszenie komunikacji z ZUS.
W przypadku problemów z wypłatą zagranicznych świadczeń, ZUS angażuje wyspecjalizowane jednostki do kontaktów międzynarodowych. Średni czas rozwiązywania takich spraw skrócił się do 45 dni, zamiast nawet pół roku jak wcześniej.
Większość emerytów ze Skandynawii wybiera przelew świadczenia bezpośrednio na polskie konto bankowe, co pozwala uniknąć kosztów przewalutowania i opłat za zagraniczne przelewy. Już ponad 65% korzysta z tego rozwiązania.
ZUS dostosowuje się także do zmian prawnych, organizując szkolenia i webinaria dotyczące emerytur międzynarodowych. W 2023 roku wzięło w nich udział ponad 3 tysiące osób, które mogły poznać aktualne regulacje i zasady.
Dzięki tym działaniom procedura przyznania i odbioru emerytury ze Skandynawii stała się prostsza i bardziej przejrzysta dla polskich obywateli.
Jak nowe przepisy podatkowe wpływają na emerytury i renty ze Skandynawii?
Od 2023 roku osoby otrzymujące polskie emerytury lub renty ze Skandynawii muszą liczyć się z istotnymi zmianami w przepisach podatkowych. Wprowadzenie podatku źródłowego na zagraniczne świadczenia spowodowało wyraźne obniżenie ich ostatecznej wysokości. Według Ministerstwa Finansów ponad 85 tysięcy Polaków pobiera świadczenia z północnych krajów Europy.
Zmiany te wynikają z Konwencji podatkowej z 2011 roku, która stanowi, że dochody z emerytur i rent wypłacanych ze Skandynawii podlegają opodatkowaniu w kraju zamieszkania odbiorcy. W praktyce oznacza to rozliczanie podatku w Polsce, a nie np. w Szwecji.
Pojawił się również nowy obowiązek – podatnicy muszą wykazać takie dochody w rocznym zeznaniu PIT. Niestety, w 2022 roku tylko niespełna połowa emerytów rozliczyła je prawidłowo, co spowodowało nasilenie kontroli fiskusa w kolejnym roku.
Dwustronne umowy podatkowe między Polską a krajami skandynawskimi chronią przed podwójnym opodatkowaniem. Mechanizm proporcjonalnego odliczenia pozwala obniżyć polski podatek o kwotę zapłaconą za granicą. W 2022 roku z tej możliwości skorzystało ponad 23 tysiące osób.
Polacy otrzymujący świadczenia z Norwegii mają nieco inne zasady. Już od 2021 roku pobierany jest 15-procentowy podatek u źródła, który zamyka kwestie podatkowe – nie trzeba zgłaszać tych wpływów polskim urzędom.
W Szwecji od 2022 roku obowiązuje 25-procentowy podatek źródłowy dla nierezydentów, ale mieszkańcy Polski mogą wystąpić o preferencyjną 15-procentową stawkę, przewidzianą w umowie podatkowej.
Nowelizacje umożliwiają również odzyskanie nadpłaconego podatku poprzez korektę deklaracji oraz załączenie potwierdzenia zapłaty podatku za granicą. W ubiegłym roku z tej opcji skorzystało prawie 8 tysięcy emerytów.
Systemy podatkowe poszczególnych krajów skandynawskich różnią się znacząco:
- w Norwegii obowiązuje 15% podatek u źródła,
- w Szwecji pobiera się 25%, z możliwością obniżenia do 15%,
- w Danii stosuje się standardowe opodatkowanie dochodu w granicach od 8% do 15%,
- w Finlandii naliczany jest 25-procentowy podatek u źródła.
Ważne jest również powiadamianie polskich urzędów o zagranicznych rachunkach bankowych, zwłaszcza jeśli są na nich przelane świadczenia. Zaniedbanie tego obowiązku może skutkować poważnymi sankcjami finansowymi, nawet do 720 stawek dziennych kary.
Emeryci otrzymujący wypłaty z Polski i Skandynawii składają jedno, wspólne zeznanie podatkowe. Według danych ZUS dotyczy to aż 78% osób pobierających świadczenia z zagranicy.
Powrót do Polski po latach pracy na północy Europy zmienia rezydencję podatkową i zasady opodatkowania. Przeniesienie wypłaty wymaga dopełnienia formalności w obu krajach i zwykle trwa około trzech miesięcy.
Nowe przepisy dotyczą także innych dochodów ze Skandynawii, takich jak dywidendy, przychody z wynajmu i dochody z usług międzynarodowych. Osoby uzyskujące takie wpływy muszą przestrzegać aktualnych regulacji.
Wielu emerytów decyduje się na wsparcie doradców podatkowych. W 2023 roku aż 34% świadczeniobiorców korzystało z konsultacji specjalistów, co znacznie zmniejszyło ryzyko błędów w rozliczeniach.
Jak działa system emerytalny w Szwecji dla Polaków?
Szwedzki system emerytalny dla obywateli Polski bazuje na trzech głównych elementach: emeryturze gwarantowanej (garantipension), dochodowej (inkomstpension) oraz premiepension. Razem te rozwiązania zapewniają solidne zabezpieczenie finansowe na starość, obejmując również pracujących tam Polaków.
Najważniejszą częścią systemu jest emerytura dochodowa, która pochodzi z odprowadzanych składek i stanowi 16% miesięcznego wynagrodzenia. Wysokość tej części emerytury odpowiada zarówno osiąganym dochodom, jak i długości okresu składkowego. Moment podjęcia decyzji o przejściu na emeryturę wpływa na wysokość świadczeń — późniejsze zakończenie pracy oznacza wyższe wypłaty.
Emerytura gwarantowana skierowana jest do osób z niewielkimi zarobkami lub krótką historią zatrudnienia. Aby skorzystać z tego świadczenia, trzeba:
- mieszkać w Szwecji co najmniej trzy lata,
- osiągnąć wiek minimum 65 lat (granica ta powoli się przesuwa),
- na pełne wsparcie mogą liczyć osoby, które spędziły w kraju łącznie 40 lat.
Premiepension stanowi trzecią część systemu i oparta jest na modelu kapitałowym – odkłada się tu 2,5% poborów. Środki trafiają na inwestycje, a każdy ubezpieczony zyskuje swobodę wyboru funduszy, co jest zbliżone do polskiego trzeciego filaru.
Dla Polaków istotne jest, że prawo do emerytury można uzyskać już po trzech latach pracy w Szwecji, co stanowi sporą przewagę w porównaniu do polskiego systemu wymagającego nawet dwudziestoletniego stażu. Dodatkowo, przepisy unijne umożliwiają łączenie okresów ubezpieczenia w różnych krajach Unii, co ułatwia zdobycie świadczeń.
Wiek emerytalny w Szwecji jest bardzo elastyczny — decyzję o zakończeniu kariery można podjąć między 62. a 68. rokiem życia. Wyborowi temu towarzyszy adekwatne przeliczenie świadczenia: wcześniejsze przejście na emeryturę oznacza niższą wypłatę, a późniejsze – jej podwyższenie.
Wysokość emerytur jest regularnie dostosowywana do zmian gospodarczych, uwzględniając wzrost zarobków oraz sytuację ekonomiczną kraju. Dzięki temu system oferuje bezpieczeństwo i chroni przed inflacją.
Polscy pracownicy w Szwecji mają stały dostęp do informacji o stanie konta emerytalnego za pośrednictwem portalu Pensionsmyndigheten oraz co roku otrzymują „pomarańczową kopertę” z prognozowaną wartością przyszłej emerytury.
Sposób rozliczania podatku od emerytur reguluje umowa między Polską a Szwecją, zapobiegająca podwójnemu opodatkowaniu. Od 2022 roku Szwecja pobiera podatek u źródła na poziomie 25% od osób mieszkających za granicą, ale Polacy mogą ubiegać się o jego obniżenie do 15% dzięki zapisem umowy dwustronnej.
Dodatkowo, szwedzcy pracodawcy oferują dobrowolne programy emerytalne (tjänstepension), które mogą znacząco zwiększyć przyszłe świadczenia i uzupełnić państwowy pakiet emerytalny.
Dlaczego średnie świadczenie emerytalne w Szwecji jest wyższe niż w Polsce?
Emerytury w Szwecji są znacznie wyższe niż w Polsce, a różnice te wynikają z kilku kluczowych czynników. W 2023 roku przeciętny emeryt w Szwecji otrzymuje około 13 000 koron szwedzkich miesięcznie, co daje w przeliczeniu około 5500 złotych. Dla porównania, średnia polska emerytura wynosi około 3000 zł. Taka rozbieżność wynika w dużej mierze z odmiennie skonstruowanych systemów emerytalnych obu krajów.
Przede wszystkim, w Szwecji zarabia się znacznie lepiej. Przeciętna miesięczna pensja to 36 100 SEK (około 15 300 złotych), czyli niemal trzykrotnie więcej niż średnie wynagrodzenie w Polsce. Tak wysokie wynagrodzenia przekładają się na większe odprowadzane składki, dzięki czemu emeryci mogą liczyć na wyższe świadczenia.
Na korzyść Szwedów działa również solidność ich systemu emerytalnego. Od 1999 roku obowiązuje tam model, który automatycznie dopasowuje wysokość świadczeń do aktualnej kondycji gospodarki, co pozwala utrzymać równowagę finansową na dłuższą metę. W Polsce podobna reforma miała miejsce w 1999 roku, lecz późniejsze zmiany osłabiły stabilność systemu.
Szwedzki model opiera się na trzech elementach:
- część dochodowa stanowi 16% miesięcznych zarobków,
- premia emerytalna to 2,5% dochodu,
- funkcjonuje emerytura gwarantowana dla osób z niskimi świadczeniami lub bez historii pracy.
W Polsce po modyfikacjach OFE dominującym rozwiązaniem pozostał właściwie jeden filar, co znacznie ograniczyło możliwości odkładania środków na przyszłość.
Warto również zwrócić uwagę na wyższy wskaźnik zatrudnienia w Szwecji – wynosi on 75,4%, podczas gdy w Polsce to około 68,2%. Oznacza to, że większa część społeczeństwa aktywnie pracuje i odkłada składki dłużej, co bezpośrednio wpływa na wysokość późniejszych emerytur.
Jeśli chodzi o wymogi dotyczące okresu składkowego, są one zdecydowanie łagodniejsze w Szwecji. Obywatel musi mieszkać w Szwecji minimum 3 lata, aby uzyskać prawo do emerytury gwarantowanej. W Polsce kobiety muszą przepracować co najmniej 20 lat, a mężczyźni – 25 lat, by liczyć na minimalne świadczenie. To sprawia, że szwedzki system jest bardziej otwarty.
Kolejnym atutem szwedzkiego podejścia jest korzystna waloryzacja rent i emerytur. Świadczenia są tam regularnie dostosowywane do wzrostu płac i sytuacji gospodarczej, dzięki czemu emeryci nie tracą siły nabywczej swoich pieniędzy. W Polsce indeksacja często nie nadąża za inflacją, co skutkuje realnymi stratami dla seniorów.
Aż 90% pracowników w Szwecji korzysta z dodatkowych programów emerytalnych finansowanych przez pracodawców, dzięki czemu można zgromadzić jeszcze więcej środków na przyszłość. W Polsce udział w takich programach jest znacznie mniejszy, co przekłada się na niższy majątek na starość.
System szwedzki przewiduje dużą elastyczność – można przejść na emeryturę w wieku od 62 do 68 lat, a wysokość świadczeń jest uzależniona od momentu zakończenia pracy. To pozwala lepiej dopasować decyzję do indywidualnych potrzeb i planów.
Dodatkowo, każdy kolejny rok pracy w Szwecji może zwiększyć przyszłą emeryturę o 8-10%, co znacznie bardziej zachęca do dłuższej aktywności zawodowej niż w Polsce, gdzie wzrost świadczeń w takich sytuacjach jest mniejszy.
Szwedzi mają też korzystniejszą sytuację demograficzną – stosunek osób niepracujących do pracujących wynosi tam 59,5%, natomiast w Polsce sięga aż 67,3%. To oznacza mniejsze obciążenie dla systemu i większe szanse na jego długofalową stabilność.
Jaka jest różnica między emeryturą gwarantowaną a dochodową w Szwecji?
Szwedzki system emerytalny opiera się na dwóch głównych filarach: emeryturze dochodowej (inkomstpension) oraz gwarantowanej (garantipension). Oba rozwiązania różnią się sposobem finansowania i pełnioną funkcją.
Emerytura dochodowa stanowi główną część systemu i jest ściśle powiązana z wysokością zarobków oraz długością stażu pracy. Co miesiąc na ten cel trafia 16% wynagrodzenia brutto. Im wyższe zarobki i dłuższy czas odprowadzania składek, tym większa przyszła emerytura. Każdy dodatkowy rok pracy może zwiększyć świadczenie nawet o 8–10%. Nie ma minimalnego okresu składkowego — każda wpłata jest uwzględniana.
Emerytura gwarantowana jest formą zabezpieczenia dla osób z niskimi zarobkami lub krótkim stażem pracy, które nie są w stanie wypracować znaczącej emerytury dochodowej. Finansowana jest z budżetu państwa, a nie z indywidualnych składek. Warunki uzyskania to:
- zamieszkiwanie w Szwecji przez minimum trzy lata,
- pełna kwota przysługuje po czterech dekadach pobytu,
- wiek uprawniający do świadczenia to aktualnie 65 lat, z planowanym stopniowym podnoszeniem.
Wysokość dodatku maleje wraz ze wzrostem emerytury dochodowej i całkowicie znika po przekroczeniu określonego progu dochodowego.
| Rodzaj emerytury | Miesięczna kwota w 2023 roku | Przybliżona kwota w zł |
|---|---|---|
| Emerytura gwarantowana dla osoby samotnej | ok. 9590 koron | ok. 4100 zł |
| Emerytura gwarantowana dla osoby w związku małżeńskim | ok. 8569 koron | ok. 3650 zł |
Waloryzacja świadczeń różni się między filarami:
- emerytura dochodowa rośnie wraz z wynagrodzeniami i sytuacją gospodarczą kraju,
- emerytura gwarantowana jest podwyższana zgodnie z tempem wzrostu cen.
Dla Polaków pracujących lub pracujących w Szwecji kluczowe jest, że emerytura dochodowa jest proporcjonalna do zgromadzonych składek, niezależnie od czasu zatrudnienia. Z kolei świadczenie gwarantowane wymaga minimum trzyletniego pobytu w Szwecji i stanowi uzupełnienie niskiej emerytury dochodowej.
Oba elementy wzajemnie się uzupełniają: osoby z niższą emeryturą dochodową otrzymują wsparcie w postaci części emerytury gwarantowanej, która jest stopniowo ograniczana, jeśli rośnie ich dochód. Po przekroczeniu progu wynoszącego w 2023 roku około 15 200 koron miesięcznie, prawo do emerytury gwarantowanej całkowicie wygasa.
Jakie są wymagania dotyczące uzyskania emerytury gwarantowanej w Szwecji?
Emerytura gwarantowana w Szwecji, zwana garantipension, to kluczowe wsparcie dla osób o niskich dochodach lub z krótkim stażem pracy. Aby otrzymać to świadczenie, należy spełnić kilka istotnych wymagań.
Podstawowe kryteria obejmują:
- co najmniej 3-letni okres zamieszkania w Szwecji,
- pełne świadczenie przysługuje po 40 latach rezydencji,
- wiek uprawniający do emerytury to obecnie 66 lat (dawniej 65 lat), z planowanymi dalszymi podwyżkami zgodnie z wydłużającą się długością życia.
Wysokość emerytury gwarantowanej wynosi około 3000 koron szwedzkich, co odpowiada około 1100 złotych miesięcznie. Jest to świadczenie uzupełniające — jego kwota maleje wraz ze wzrostem innych dochodów, a po przekroczeniu progu około 15 200 koron miesięcznie (stan na 2023 rok) prawo do świadczenia wygasa.
Prawo do emerytury gwarantowanej nie jest ograniczone do obywateli Szwecji. Także obywatele Unii Europejskiej, w tym Polacy, mogą z niej korzystać pod warunkiem:
- legalnego pobytu i pracy w Szwecji,
- możliwości wliczania okresu zatrudnienia w Szwecji do łącznego stażu emerytalnego na podstawie przepisów unijnych,
- szczególnego znaczenia dla osób pracujących w Szwecji przez krótki czas.
Emerytura gwarantowana finansowana jest bezpośrednio z budżetu państwa, w przeciwieństwie do emerytury dochodowej (inkomstpension), która opiera się na indywidualnych składkach. Dzięki temu minimalne wsparcie otrzymują osoby starsze niezależnie od dotychczasowych zarobków czy długości kariery zawodowej.
Wysokość gwarantowanej emerytury jest corocznie korygowana pod kątem inflacji, co pozwala zachować jej rzeczywistą wartość i chronić beneficjentów przed utratą siły nabywczej.
Polacy pobierający świadczenia z kilku krajów mogą łączyć szwedzką emeryturę gwarantowaną z emeryturą z Polski. Wniosek o to wsparcie można złożyć bezpośrednio w szwedzkiej instytucji Pensionsmyndigheten lub za pośrednictwem ZUS, który przekazuje sprawę do Szwecji.
Jak wiek przejścia na emeryturę wpływa na wysokość emerytury dochodowej w Szwecji?
Szwedzki system emerytalny wyróżnia się wysoką elastycznością w wyborze czasu przejścia na emeryturę. Pracownicy mogą zdecydować się na zakończenie kariery zawodowej w dowolnym momencie między 62. a 68. rokiem życia, a każda zmiana terminu wpływa bezpośrednio na wysokość świadczeń.
Opóźnienie przejścia na emeryturę skutkuje wzrostem świadczeń nawet o 8–10% za każdy dodatkowy rok, co wynika z:
- dłuższego okresu opłacania składek,
- krótszego okresu wypłat zgromadzonych środków,
- korzystniejszego przelicznika stosowanego do obliczania emerytury.
Dla przykładu, osoba zarabiająca 36 000 koron szwedzkich miesięcznie (około 15 000 zł), która zdecyduje się na emeryturę w wieku 62 lat, otrzyma miesięcznie około 9 000 koron (3 800 zł). Jeśli jednak pozostanie aktywna zawodowo do 68 lat, jej świadczenie wzrośnie do około 14 500 koron (6 200 zł), co oznacza wzrost o ponad 60%.
Szwedzki organ emerytalny, Pensionsmyndigheten, korzysta z tzw. przelicznika demograficznego, który dzieli zgromadzony kapitał przez przewidywaną długość życia po przejściu na emeryturę. Im późniejszy wiek rozpoczęcia pobierania emerytury, tym wyższa miesięczna kwota wypłaty, dzięki skróceniu okresu wypłat.
System uwzględnia również wskaźnik dochodów odzwierciedlający średni wzrost płac w Szwecji. Dzięki temu dłuższa kariera to nie tylko większy zgromadzony kapitał, ale również wyższe wskaźniki, które podnoszą ostateczną wartość emerytury.
| wiek przejścia na emeryturę | miesięczne świadczenie (w koronach) | przybliżona kwota w złotych |
|---|---|---|
| 62 lata | 9 000 | 3 800 |
| 68 lat | 14 500 | 6 200 |
Dane z 2023 roku wskazują, że przeciętny Szwed odchodzi na emeryturę w wieku 65,2 lat, co oznacza, że większość nie rezygnuje z pracy zaraz po osiągnięciu minimalnego wieku. Według Pensionsmyndigheten przesunięcie wieku emerytalnego z 65 na 68 lat może zwiększyć świadczenie miesięczne o 30%.
Zasady te są istotne także dla Polaków pracujących w Szwecji. Z danych ZUS wynika, że w 2022 roku aż 67% Polaków pobierających szwedzką emeryturę zdecydowało się zaczekać z przejściem na emeryturę do 65. roku życia lub dłużej, co świadczy o rosnącej świadomości korzyści finansowych płynących z późniejszego zakończenia kariery.
Emerytura dochodowa w Szwecji jest regularnie waloryzowana. W sprzyjających warunkach gospodarczych świadczenia rosną, natomiast w czasie spowolnienia mogą ulec obniżeniu. Waloryzacja działa automatycznie i niezależnie od wieku rozpoczęcia pobierania emerytury, jednak osoby dłużej aktywne zawodowo zaczynają z wyższych stawek, co pomaga zminimalizować skutki spadków.
Wiek przejścia na emeryturę wpływa także na wysokość świadczeń z programów służbowych (tjänstepension), z których korzysta aż 90% Szwedów. Podobnie jak w przypadku głównej emerytury, wydłużenie okresu pracy skutkuje wyższymi wypłatami z tych funduszy.
Dla osób planujących po przejściu na emeryturę powrót do Polski opóźnienie rozpoczęcia pobierania emerytury o kilka lat może znacząco poprawić komfort życia, zwłaszcza biorąc pod uwagę różnice w codziennych kosztach między Szwecją a Polską.
